Onderhoud kapitaalgoederen

Omschrijving (toelichting)

De openbare ruimte is één van de pijlers van onze samenleving met een groot maatschappelijk rendement. Een goed functionerende openbare ruimte draagt bij aan actuele thema’s zoals sociale samenhang, veiligheid, gezondheid, mobiliteit en bereikbaarheid, leefbaarheid en vastgoedwaarde. Hiervoor is het wel van belang dat de openbare ruimte goed wordt beheerd.

De belangrijkste kapitaalgoederen hebben betrekking op wegen, riolering, water, groen en gebouwen. Al deze kapitaalgoederen vergen onderhoud en moeten in de exploitatie worden opgenomen. Deze paragraaf biedt inzicht in de beleidskaders voor de instandhouding van de kapitaalgoederen en de financiële consequenties daarvan. Er is bij de hierna genoemde onderdelen geen sprake van achterstallig onderhoud. Het onderhoud van de kapitaalgoederen wordt ook zoveel mogelijk in samenhang met de diverse projecten en investeringsopgaven integraal uitgevoerd.

Wegen, straten en pleinen
De gemeente is als wegbeheerder op grond van de Wegenwet verantwoordelijk voor onderhoud en beheer van gemeentelijke wegen die op de wegenlegger als openbare weg zijn aangegeven. Onder ‘de weg’ worden in dit kader ook verstaan de aanliggende bermen, sloten, zandwegen en kunstwerken zoals bruggen, tunnels en duikers. Zo verplicht de Wegenwet de gemeente tot het uitvoeren van regelmatig en duurzaam onderhoud van de openbare verharding. Tevens is de gemeente, conform het Burgerlijk Wetboek, aansprakelijk bij schade van de burger als de gemeente heeft verzuimd zorg te dragen voor het in goede staat verkeren van de openbare weg.

Het onderhoud van wegen, straten en pleinen wordt uitgevoerd volgens het geactualiseerde wegenbeheerprogramma 2025-2029 gemeente Bladel dat door het college in 2025 is vastgesteld. Dit programma wordt iedere 2 jaar herzien.

In het 4^e kwartaal van 2026 wordt er een nieuwe weginspectie uitgevoerd waarop de kwaliteit van het wegennet wordt bepaald. Op basis van deze uitkomsten wordt in het 1^e kwartaal van 2027 een nieuw wegenbeheerplan 2027-2031  opgesteld en ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. De financiële consequenties worden meegenomen in de Perspectiefnota 2027.

Omdat het wegbeheer erg afhankelijk is van fysieke invloeden van buitenaf (herinrichtingen, omleidingen, vorstschade, droogte, boomwortelopdruk, verkeersbelasting, aanleg kabels en leidingen, etc.) wordt de benodigde storting (€ 671.000 per jaar) voor het meerjarig onderhoud telkens berekend voor een periode van vijf jaar. Op deze wijze wordt het wegbeheer geactualiseerd. Ook kan beter worden ingesprongen op tussentijdse invloeden van buitenaf en combinaties met andere werkzaamheden (riolering, herinrichtingen e.d.). In de werkplannen voor de komende jaren wordt telkens kritisch bezien welke groot onderhoud maatregelen noodzakelijk c.q. gewenst zijn.

Met gepland groot onderhoud wordt een stap verder gegaan. Wanneer wegen “op” zijn en er met reparaties weinig eer meer valt te behalen, wordt de weg uit de (reparatie) planning gehaald en ingedeeld bij Gepland Groot Onderhoud planning (GGO/rehabilitatie). Bij deze planning wordt een voortschrijdende doorkijk gemaakt van 10 jaar. Er wordt in zo’n geval bekeken of de weg in zijn geheel kan worden aangepakt en integraal afgestemd kan worden met het uitvoeringsprogramma verkeersvisie. De oorzaak dat de weg in een dergelijke situatie terecht is gekomen, ligt vaak in een slechte ondergrond waardoor er verzakkingen of diepe sleuven optreden. Door de weg er in zijn geheel uit te nemen en de onderliggende constructie te verbeteren (verzwaren) kan de weg er weer jaren (zonder reparaties) tegen.

Ook biedt dit gelegenheid om bijvoorbeeld kleine inrichtingen en aanpassingen mogelijk te maken of verkeersmaatregelen in te passen. Indien nodig wordt dan ook het riool vernieuwd. Voor gepland groot onderhoud wordt het investeringskrediet voor 2027 van € 1.826.172 jaarlijks met 5% indexatie verhoogd.

De 5% indexatie dekt de jaarlijks areaaluitbreiding (1,5-2%) en de jaarlijks kostenstijgingen (inflatiecorrectie) van de onderhoudswerkzaamheden. In 2027 zal vanuit het investeringskrediet financieel bijgedragen worden aan de reconstructiewerkzaamheden Fons van der Heijdenstraat/De Lei (binnen de bebouwde kom) in Netersel en Kerkeneind, Driehuis in Casteren.

De wereld verandert heel snel en de ontwikkelingen volgen elkaar mogelijk nog sneller op. Om binnen deze dynamiek een stabiele koers uit te zetten is een routekaart noodzakelijk. De Verkeersvisie 2035 vertaalt onze doelen en ambities en werkt uiteindelijk toe naar een uitvoeringsplan waarmee tot 2035, ingrijpend maar noodzakelijk, onze mobiliteitsvraagstukken worden aangepakt. De Verkeersvisie 2035 volgt de systematiek van de omgevingsvisie en sluit aan op de Kempische Mobiliteitsstrategie en de regionale mobiliteit agenda’s. In zijn vergadering van 7 juli 2022 heeft de gemeenteraad de Verkeersvisie 2035 (gewijzigd) vastgesteld. Voor de uitvoering van de verkeersvisie is een jaarlijks investeringskrediet van € 1.430.000  beschikbaar.

In 2027 wordt het uitvoeringsprogramma Verkeersvisie 2035 geëvalueerd. Daarbij zal de bezuiniging van € 200.000 die opgenomen is in het coalitieakkoord, meegenomen worden. Dit betekent dat er een heroverweging c.q. bijstelling moet plaatsvinden op de uitvoeringsagenda Verkeersvisie 2035. Daarbij wordt ook gekeken welke effecten de herprogrammering heeft op de integrale investeringsopgave vanuit andere programma`s zoals klimaatadaptatie & riolering en Gepland Groot Onderhoud (GGO) wegen.

Openbare verlichting
Onderhoud van de openbare verlichting geschiedt op basis van het beheerplan Openbare Verlichting. In de gemeente Bladel is het beheer en onderhoud per 1 februari 2017 voor een periode van (maximaal) 10 jaar aanbesteed middels een geïntegreerd contract. Voor het regulier onderhoud openbare verlichting is er een structureel budget beschikbaar van € 293.000 (exclusief ambtelijke kosten en kapitaallasten). In de meerjarenraming zijn op basis van het beheerplan tevens jaarlijkse kredieten voor vervangingen opgenomen van € 121.000 per jaar. 

Gemeente Bladel beschikt niet over een onderhoudsvoorziening voor openbare verlichting. In 2027 wordt het nieuw beheerplan Openbare Verlichting 2027-2031 opgesteld en ter vaststelling aan het college worden voorgelegd. De financiële consequenties worden meegenomen in de begroting 2028.

Waterlossingen
Voor het onderhoud aan waterlossingen en sloten is een berm- en slootbeheerplan vastgesteld. In 2022 is een nieuw bestek opgesteld en heeft voor het onderhoud van bermen, sloten, retentievijvers en wadi’s een nieuwe aanbesteding plaatsgevonden voor een periode van 2 jaar met de mogelijkheid tot verlengingen met telkens 2 jaar tot maximaal 6 jaar. In de meerjarenraming is voor het onderhoud aan waterlossingen een jaarlijks budget van € 85.000 opgenomen. Gemeente Bladel beschikt niet over een onderhoudsvoorziening voor waterlossingen en sloten.

Openbaar groen  
Het huidige Groenbeheerplan is vastgesteld door het college voor de periode 2023-2032. Het is gebaseerd op hierin opgenomen kaders voor de instandhouding van het groenbeheer, geactualiseerde areaal-cijfers en prijsontwikkelingen. In het kader van de actualisatie is het areaal opnieuw in kaart gebracht. Uit deze actualisatie blijkt dat het te onderhouden areaal aanzienlijk groter is dan het areaal waarvan eerder is uitgegaan in de onderhoudsovereenkomst met KempenPlus. Dit heeft gevolgen voor de omvang van de uit te voeren werkzaamheden en de daarmee samenhangende kosten. Er wordt onderscheid gemaakt in:

• Kosten van regulier (jaarlijks) onderhoud van openbaar groen: hiervoor zijn in de meerjarenraming jaarlijks exploitatiebudgetten opgenomen van  € 1.823.000 (exclusief ambtelijke kosten en kapitaallasten, inclusief onderhoud door KempenPlus).
• Kosten voor de vervanging van openbaar groen (incl. bomen). Een jaarlijks krediet van € 260.000 is hiervoor beschikbaar.
• Kosten voor de uitvoering van het groenstructuurplan. ,Een jaarlijks krediet van € 150.000 is hiervoor beschikbaar.
• Gemeente Bladel beschikt niet over een onderhoudsvoorziening voor openbaar groen.

De huidige overeenkomst met KempenPlus is gebaseerd op een afkoopsom en niet op de daadwerkelijk aanwezige areaalgegevens. In de nieuwe afspraken tussen de deelnemende gemeenten en KempenPlus wordt toegewerkt naar een uniforme werkwijze, waarbij het onderhoud vanaf 2026 wordt afgerekend op basis van het daadwerkelijk te onderhouden areaal en de daadwerkelijk uitgevoerde werkzaamheden, in combinatie met de vastgestelde eenheidsprijzen. Dit betekent dat ook voor de gemeente Bladel de huidige afkoopconstructie komt te vervallen.

De nieuwe areaalgegevens zijn nog niet compleet. Desondanks moet rekening worden gehouden met jaarlijks hogere lasten van € 400.000. Dit als gevolg van de nieuwe systematiek die uitgaat van het daadwerkelijke areaal en de daadwerkelijk uit te voeren werkzaamheden.

Riolering
Om aan de zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater te voldoen beheren en onderhouden wij het bijbehorende waterstelsel. Naast het treffen van verbeteringsmaatregelen en vervangingen van het bestaande rioolstelsel, investeren we ook actief in een klimaatrobuust waterstelsel.

De aanleg en het beheer van riolering is een gemeentelijke taak die zijn wettelijke basis tot het ingaan van de Omgevingswet vond in de Wet Milieubeheer (Wm). Op grond van artikel 4.22 van de Wm was een gemeente verplicht een Gemeentelijk RioleringsPlan GRP (een beleidsmatig en strategisch plan voor de aanleg en het beheer van de gemeentelijke riolering) op te stellen. Onder het overgangsrecht (artikel 4.93 Invoeringswet Omgevingswet) blijft het GRP van kracht tot eind van de vaststellingsperiode of het moment dat de gemeenteraad besluit dat het plan vervalt. Het GRP bevat zowel beleidsmatige als beheersmatige onderdelen. Begin 2026 is over het GRP een evaluatie opgesteld en is de raad hierover geïnformeerd.

Op grond van bovenstaande heeft gemeente Bladel de volgende zorgplichten die in het GRP zijn geborgd:

• Inzamelen en afvoeren van stedelijk afvalwater
• Inzamelen overtollig en verwerken van ingezameld hemelwater
• Treffen van maatregelen in de openbare ruimte bij structureel grondwateroverlast

Investeringen in 2027

• In 2026 is in de kern Bladel 21 km riool gereinigd en geïnspecteerd. De inspectie geeft een beeld van de huidige kwaliteit en restlevensduur van het rioolsysteem. Eind 2026 wordt een maatregelenpakket uitgewerkt, waaruit een renovatieronde kan worden voorbereid. De uitvoering van de renovatieronde kan in 2027- 2028 worden opgepakt.
• In 2025 is het rioolsysteem op bedrijventerrein De Sleutel gereinigd en geïnspecteerd. In 2026 zijn diverse levensduurverlengde maatregelen verkend. In 2027 zal hier een renovatieronde plaatsvinden die het functioneren verbetert en ook de restlevensduur verlengt. Deze renovatieronde is verschoven van 2026 naar 2027 gelet op de relatie met de projecten N284 en Hoeven 26);
• Aankoop perceel voor waterberging als onderdeel van gebiedsontwikkeling Hoeven 26 (te Reusel) (verschoven van 2026 naar 2027 i.v.m. langere doorlooptijd planologische procedure);
• Uitvoering werkzaamheden gebiedsontwikkeling Hoeven 26 (te Reusel) (verschoven van 2026 naar 2027 i.v.m. langere doorlooptijd planologische procedure);
• Diverse aanpassingen rioolstelsel bedrijventerrein De Sleutel ter voorbereiding op Hoeven 26;
• Afronden van vervanging riolering Netersel-Noord;
• Vervanging en verbetering riolering en hemelwaterstructuur Kerkeneind in Casteren (verschoven van 2026 naar 2027 i.v.m. voorbereidingstijd nutsvoorzieningen en integrale projectplanning);
• Inrichten klimaatbuffer Wagenbroeksloopje in Casteren (verschoven van 2026 naar 2027 i.v.m. besluitvorming grondaankoop en integrale projectplanning);
• Verbinden hemelwaterstructuur dorpskern Casteren met klimaatbuffer tegen het Wagenbroeksloopje (verschoven van 2026 naar 2027 i.v.m. integrale projectplanning);
• Optimaliseren vuilwateroverstort Kerkeneind Casteren (verschoven van 2026 naar 2027 i.v.m. integrale projectplanning);
• Om het plan Den Herd door te laten gaan dient het gemengde riool in Nassauplein, Emmaplein en Emmastraat vervangen te worden. De aanpassingen in het Nassauplein en Emmaplein kunnen toegerekend worden aan de GREX. De vervanging van het riool en terug aanbrengen van een gescheiden stelsel in de Emmastraat wordt gedekt uit het GRP.

Ter aanvulling op het krediet voor klimaatmaatregelen zoeken we volop naar cofinancieringsmogelijkheden voor de klimaatadaptatie opgave. Hieronder het statusoverzicht van subsidies.

Gemeentelijke gebouwen
Gemeenten zijn verplicht om zorgvuldig om te gaan met gemeentelijk vastgoed, omdat dit kapitaalgoederen betreffen. Het gemeentelijk vastgoed in gemeente Bladel heeft een totaalwaarde van grofweg 220 miljoen. Ons huidige beheerplan is in 2019 vastgesteld door het college.

In de P&C-documenten worden de ontwikkelingen jaarlijks geactualiseerd en bijgesteld. De laatste actualisatie heeft begin 2026 plaatsgevonden. Belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen zoals de energietransitie, klimaatadaptatie en huisvesting van speciale doelgroepen waren hier niet voldoende in meegenomen. Hiermee is in 2026 ingezet op beleidsontwikkeling en actualisatie van het meerjarenonderhoudsplan. Dit traject loopt door naar 2027. 

Beleidsontwikkeling
De gemeente Bladel beschikt op dit moment niet over een vastgesteld beleidskader voor het beheer en onderhoud van gemeentelijke gebouwen. Hierdoor ontbreken duidelijke kaders voor onderhoudsniveaus, prioritering en kwaliteitsambities. Dit bemoeilijkt een doelmatige en voorspelbare inzet van middelen en vergroot het risico op achterstallig onderhoud en incidentele financiële tegenvallers. Om te komen tot een professioneel en toekomstbestendig vastgoedbeheer is het noodzakelijk om een integraal beleidsplan vastgoed op te stellen.

Meerjarenonderhoudsplan
Binnen de kaders van het nieuwe, nog op te stellen, vastgoedbeleid dient ook uitgewerkt te worden welke acties, projecten en investeringen nodig zijn. Hiervoor is in 2026 gewerkt aan het uitbreiden van het bestaande MJOP naar een DMJOP-U. Begin 2027 zal een integraal en toekomstbestendig onderhoudsplan klaarliggen voor vaststelling door het college waarin ook opgaven zoals het verbeteren van het leefklimaat in de panden, energiezuinig maken van panden, hittebestendig en waterrobuust maken van panden. Hiermee krijgen we inzicht in mogelijke ambitieniveaus voor het vastgoed en kosteneffectiviteit van doelmatigheid van maatregelen.

Zowel het beleidsplan als het gebouwen-beheerplan worden ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. Dit vanwege de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen die gerelateerd is hier een nadrukkelijke relatie mee heeft.

Via de Perspectiefnota 2027 zal vervolgens duidelijk worden welke werkzaamheden en investeringen concreet worden uitgevoerd en op welk moment deze worden ingezet. Hiermee kan de begroting vanaf 2028 beter worden afgestemd op de daadwerkelijke onderhouds- en verduurzamingsbehoefte van het vastgoedbestand, wat bijdraagt aan een doelmatige en toekomstgerichte inzet van beschikbare middelen.