5.3 Begrotingsrechtmatigheid

De rechtmatigheidsverantwoording legt de verantwoordelijkheid voor het naleven van financiële regels bij het college, dat hierover direct verantwoording aflegt aan de gemeenteraad. De raad stelt kaders zoals de verantwoordingsgrens vast, terwijl de accountant toetst of de verantwoording in de jaarrekening juist is opgenomen. De belangrijkste criteria zijn dat uitgaven binnen de goedgekeurde begroting passen (begrotingscriterium), voldoen aan regelgeving (voorwaardencriterium), en misbruik of oneigenlijk gebruik wordt voorkomen (M&O-criterium). In hoofdstuk 5.1 wordt specifiek ingegaan op het onderdeel begrotingsrechtmatigheid. In hoofdstuk 5.2 wordt de rechtmatigheidsverantwoording door het college van B&W afgegeven.

Analyse begrotingsrechtmatigheid

Kaders begrotingsonrechtmatigheden

Het is van belang dat de gemeenteraad op voorhand duidelijke kaders meegeeft, zodat duidelijk is wat belangrijk is en waar de discussie over zou moeten gaan. Deze kaders helpen de raad om gericht toezicht te houden, en het college om effectief verantwoording af te leggen. Er moeten heldere afspraken zijn over de interpretatie van afwijkingen, inclusief hoe begrotingsonrechtmatigheden worden behandeld. Wanneer worden afwijkingen als onrechtmatig beschouwd en wanneer worden onrechtmatigheden als acceptabel aangemerkt? 

Overschrijdingen van lasten en investeringen

Begrotingsafwijkingen zijnde overschrijdingen van lasten en investeringen zijn altijd onrechtmatig, maar kunnen wel als acceptabel worden aangemerkt op basis van vastgelegde afspraken tussen de gemeenteraad en het college van B&W. Zowel de acceptabele als niet-acceptabele afwijkingen worden betrokken bij de rechtmatigheidsverantwoording. 

In de financiële verordening 2025 zijn afspraken gemaakt tussen de gemeenteraad en college van B&W welke begrotingsrechtmatigheden als gevolg van overschrijding van lasten en/of investeringen als acceptabel (passend binnen het beleid) worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). De volgende afspraken zijn in de ‘Financiële verordening 2025 Bladel’ vastgelegd (artikel 12, lid 4):

“Voor overschrijdingen van de lasten, investeringskredieten en ongeautoriseerde balansmutaties van de begroting is het uitgangspunt dat iedere afwijking van de begroting als onrechtmatig wordt beschouwd. Afwijkingen worden als acceptabel aangemerkt in de volgende situaties:

a)       Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren.

b)       Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling.

c)       De overschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage (begrotingswijziging).

d)       De overschrijding is het gevolg van gewijzigde wettelijke bepalingen.

e)       De overschrijding is ontstaan na het opstellen van de laatste tussentijdse rapportage.

f)        De overschrijding is het gevolg van een abusievelijke fout in de begroting.”

Overschrijving van de baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten
Begrotingsafwijkingen zijnde overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten, investeringen en baten, zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze kunnen alleen onrechtmatig zijn als die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. De afwijkingen die worden aangemerkt als onrechtmatig worden betrokken bij de rechtmatigheidsverantwoording. De volgende afspraak is in de ‘Financiële verordening 2025 Bladel’ vastgelegd (artikel 12, lid 6):

“Voor afwijkingen van de begroting als gevolg van overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten, investeringen en baten die ontstaan na de laatste tussenrapportage of waar corresponderende hogere/lagere baten of lasten tegenover staan, wordt het melden en verantwoorden in de jaarrekening als tijdig geduid en daarmee rechtmatig.”

In de paragraaf bedrijfsvoering wordt extra toelichting gegeven op de onrechtmatigheden boven de verantwoordinggrens van € 50.000. Tevens wordt door aangeven wat het college als maatregelen/verbeteracties ziet.

In onderstaand overzicht worden zowel de lasten als batenafwijkingen van de rekening 2025 ten opzichte van de gewijzigde begroting weergegeven (op programmaniveau).

Programma 0. Bestuur en ondersteuning

De overschrijding van de lasten wordt veroorzaakt door een hogere dotatie aan de voorziening wethouders pensioenen van € 400.000. De verhoging wordt veroorzaakt door een aanvulling in verband met de overdrachtswaarde van APPA naar het ABP.

Het pensioen voor wethouders is geregeld in de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (APPA). Vanaf 1 januari 2028 gaan de pensioenen van politieke ambtsdragers over naar het nieuwe pensioenstelsel en wordt het overgedragen aan het ABP. Gemeenten wordt door het VNG geadviseerd hun voorziening hierop tijdig af te stemmen. Gemeente Bladel heeft meegedaan aan een onderzoek naar de omvang van de verwachte overdrachtswaarde van APPA naar het ABP. Op basis van het onderzoek dient de omvang van de voorziening wethouder pensioenen van gemeente Bladel te worden verhoogd met € 400.000. Mede op basis van een stellige uitspraak van de Commissie BBV is deze verhoging verwerkt in de jaarrekening 2025.

Omdat de overschrijding het gevolg is van een wettelijke bepaling wordt de begrotingsonrechtmatigheid van € 235.000 aangemerkt als acceptabel.

Programma 1. Veiligheid

De overschrijding van de lasten wordt voor het grootste deel (€ 88.000) veroorzaakt door hogere toegerekende loon- en inhuurkosten. De loon- en inhuurkosten worden niet afzonderlijk per programma beoordeeld, maar over de gehele begroting/jaarrekening (programma overstijgend). Dit bedrag van € 88.000 wordt voor dit programma geëlimineerd en betrokken bij het volgende onderdeel: inhuur- en salariskosten.

De resterende begrotingsonrechtmatigheid van € 38.000 wordt vanwege de hoogte van het bedrag niet verder geanalyseerd en aangemerkt als niet-acceptabel.

Programma 10. Algemene dekkingsmiddelen

De overschrijving wordt veroorzaakt door een hogere vennootschapsbelasting (€456.000). De afwijking is het gevolg van een wettelijke bepaling. De onrechtmatigheid van € 419.000 wordt derhalve aangemerkt als acceptabel.

Analyse salaris- en inhuurkosten

De begrotingsrechtmatigheid wordt beoordeeld op het niveau waarop de begroting door de raad is geautoriseerd: per programma. Uitzondering hierop vormen loon- en inhuurkosten. Deze worden gezamenlijk over de gehele begroting beoordeeld. Dit is vastgelegd in artikel 12.2 van de financiële verordening gemeente Bladel 2025. De totale overschrijding van de programma overstijgende loon- en inhuurkosten bedraagt € 1.000. Deze begrotingsonrechtmatigheid wordt aangemerkt als niet-acceptabel.

Excel-tabel

Omschrijving (toelichting)

Op programmaniveau worden de lasten bij de programma’s 0. Bestuur en ondersteuning, 1. Veiligheid en 10. Algemene dekkingsmiddelen overschreden.

Programma 0. Bestuur en ondersteuning

De overschrijding van de lasten wordt veroorzaakt door een hogere dotatie aan de voorziening wethouders pensioenen van € 400.000. De verhoging wordt veroorzaakt door een aanvulling in verband met de overdrachtswaarde van APPA naar het ABP.

Het pensioen voor wethouders is geregeld in de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (APPA). Vanaf 1 januari 2028 gaan de pensioenen van politieke ambtsdragers over naar het nieuwe pensioenstelsel en wordt het overgedragen aan het ABP. Gemeenten wordt door het VNG geadviseerd hun voorziening hierop tijdig af te stemmen. Gemeente Bladel heeft meegedaan aan een onderzoek naar de omvang van de verwachte overdrachtswaarde van APPA naar het ABP. Op basis van het onderzoek dient de omvang van de voorziening wethouder pensioenen van gemeente Bladel te worden verhoogd met € 400.000. Mede op basis van een stellige uitspraak van de Commissie BBV is deze verhoging verwerkt in de jaarrekening 2025.

Omdat de overschrijding het gevolg is van een wettelijke bepaling wordt de begrotingsonrechtmatigheid van € 235.000 aangemerkt als acceptabel.

Programma 1. Veiligheid

De overschrijding van de lasten wordt voor het grootste deel (€ 88.000) veroorzaakt door hogere toegerekende loon- en inhuurkosten. De loon- en inhuurkosten worden niet afzonderlijk per programma beoordeeld, maar over de gehele begroting/jaarrekening (programma overstijgend). Dit bedrag van € 88.000 wordt voor dit programma geëlimineerd en betrokken bij het volgende onderdeel: inhuur- en salariskosten.

De resterende begrotingsonrechtmatigheid van € 38.000 wordt vanwege de hoogte van het bedrag niet verder geanalyseerd en aangemerkt als niet-acceptabel.

Programma 10. Algemene dekkingsmiddelen

De overschrijving wordt veroorzaakt door een hogere vennootschapsbelasting (€456.000). De afwijking is het gevolg van een wettelijke bepaling. De onrechtmatigheid van € 419.000 wordt derhalve aangemerkt als acceptabel.

Analyse salaris- en inhuurkosten

De begrotingsrechtmatigheid wordt beoordeeld op het niveau waarop de begroting door de raad is geautoriseerd: per programma. Uitzondering hierop vormen loon- en inhuurkosten. Deze worden gezamenlijk over de gehele begroting beoordeeld. Dit is vastgelegd in artikel 12.2 van de financiële verordening gemeente Bladel 2025. De totale overschrijding van de programma overstijgende loon- en inhuurkosten bedraagt € 1.000. Deze begrotingsonrechtmatigheid wordt aangemerkt als niet-acceptabel.

Excel-tabel

Omschrijving (toelichting)

Op programmaniveau worden de lasten bij de programma's 2 tot en met 9 onderschreden. Op alle programma's, behalve het programma veiligheid, zijn afwijkingen (over- en onderschrijdingen) op de baten te zien. Alle afwijkingen in dit onderdeel zijn in de aard niet onrechtmatig. Echter kan er sprake zijn van begrotingsonrechtmatigheden die niet tijding aan de raad zijn gemeld. Hieronder volgt een toelichting op de afwijkingen groter van € 50.000.

Programma 2. Verkeer en vervoer

Onderschrijding van de lasten

-       Lagere lasten voor salaris- en inhuurkosten (€ 74.000). Deze afwijking wordt op dit onderdeel geëlimineerd en betrokken bij de analyse salaris- en inhuurkosten op programma overstijgend niveau.

Overschrijding van de baten

-       Vrijval van de voorziening Wijer-De Kuil van € 55.000. Eind 2025 is geconcludeerd dat de voorziening kan vrijvallen. Verantwoording in de jaarrekening wordt aangemerkt als tijdig.   

-       Hogere baten degeneratievergoeding van € 68.000. De hogere opbrengsten zijn verantwoord in oktober 2025 en januari 2026. Verantwoording in de jaarrekening wordt aangemerkt als tijdig.  

Programma 3. Economie

Onderschrijding van de baten

-       Lagere baten door definitieve oplegging toeristenbelasting 2025 (€ 43.000). Tot en met december 2025 zijn definitieve aanslagen toeristenbelasting opgelegd. Bij de opstelling van de jaarrekening 2025 is geconstateerd dat de geraamde opbrengst niet volledig is gehaald. Verantwoording in de jaarrekening wordt aangemerkt als tijdig.  

Programma 4. Onderwijs

Onderschrijding van de lasten

-       Lagere kosten voor de specifieke uitkeringen ventilatie scholen (€66.000) en onderwijsachterstandenbeleid (€ 328.000). De afwijkingen waren pas bekend tijdens het opstellen van de definitieve SiSa-verantwoording bij de jaarafsluiting. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

Onderschrijding van de baten

-       Lagere baten voor de specifieke uitkeringen ventilatie scholen (€66.000) en onderwijsachterstandenbeleid (€ 308.000). De afwijkingen waren pas bekend tijdens het opstellen van de definitieve SiSa-verantwoording bij de jaarafsluiting. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

Programma 5. Sport, cultuur en recreatie

Onderschrijding van de lasten

-       Lagere eenmalige lasten voor de herontwikkeling Smagtenbocht (€528.000). Tegenover de lagere last staan corresponderende lagere baten (geen dekking algemene reserve) . Deze onderschrijding wordt derhalve niet aangemerkt als onrechtmatig.

-       Lagere lasten bij de gebiedsontwikkling Kroonvensche Heide (€ 238.000). Tegenover de lagere last staan corresponderende lagere baten. Deze onderschrijding wordt derhalve niet aangemerkt als onrechtmatig.

Onderschrijding van de baten

-       Lagere baten op de exploitatie voor de specifieke uitkering SPUK-Sport 2025 (€ 97.000). De SPUK-Sport 2025 bij de kredieten is daarentegen hoger dan begroot. De afwijking was pas bekend tijdens het opstellen van de definitieve SiSa-verantwoording bij de jaarafsluiting. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

-       Lagere inkomende subsidie bij de gebiedsontwikkling Kroonvensche Heide (€ 238.000). Tegenover de lagere baat staan corresponderende lagere lasten. Deze onderschrijding wordt derhalve niet aangemerkt als onrechtmatig.

Programma 6. Sociaal domein

Onderschrijding van de lasten

-       Lagere lasten voor de specifieke uitkering Wet inburgering Nieuwkomers (€ 345.000). De afwijking was pas bekend tijdens het opstellen van de definitieve SiSa-verantwoording bij de jaarafsluiting. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

-       Lagere lasten voor een gereserveerde subsidie van BRUIS (€ 100.000). De afwijking was pas bekend tijdens het opstellen van de jaarrekening. Het budget is nota bene bij de najaarsnota beschikbaar gesteld, voor een aanvullende subsidiebijdrage voor een sluitende exploitatie. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

-       Lagere lasten voor de bedrijfsvoeringskosten KempenPlus in verband met beschikbaarstelling resultaat 2024 en weerstandsvermogen (€ 470.000). Het bestuur van KempenPlus nam dit besluit in november 2025. De afwijking was nog niet bekend ten tijde van het opstellen van de najaarsnota 2025. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

Programma 7. Volksgezondheid en milieu

Onderschrijding van de lasten

-       Lagere projectkosten basisgezondheidszorg door inzet specifieke uitkering brede SPUK (€ 87.000). De afwijking was pas bekend tijdens het opstellen van de definitieve SiSa-verantwoording bij de jaarafsluiting. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

-       Lagere bijdrage aan de GGD door uitkering resultaat 2024 en index correctie (€ 54.000). Het Algemeen Bestuur van de GGD besloot d.d. 29 oktober tot uitkering van het resultaat. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

-       Lagere voorbereidingskosten nieuw grondstoffencentrum (€ 84.000). Budget is gedurende het boekjaar 2025 niet afgeraamd in afwachting van de ontwikkeling/plannen van een nieuw grondstoffencentrum. De ontwikkeling is nog actueel en mogelijk werden eind 2025 nog kosten gemaakt. Dit is echter niet het geval geweest. Bij de opstelling van de jaarrekening wordt geconcludeerd dat het budget niet opnieuw in aanmerking komt voor budgetoverheveling. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

-       Lagere kosten voor het afkoppelen regenwater in Hapert & Casteren (€ 144.000). De onderschrijding is onderdeel van de budgetoverhevelingen, welke onderdeel uitmaakt van het voorstel voor resultaatbestemming. In raadsmededeling RM26.027 is de raad reeds geïnformeerd over deze afwijking, en is een aanvullende toelichting te raadplegen. Verantwoording in de jaarrekening wordt aangemerkt als tijdig.

-       Lagere lasten voor de specifieke uitkeringen capaciteit energietransitie (€ 433.000), lokaal isolatieprogramma (€ 2.171.000) en aanpak energiearmoede (€ 174.000). De afwijkingen waren pas bekend tijdens het opstellen van de definitieve SiSa-verantwoording bij de jaarafsluiting. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

Onderschrijding van de baten

-       Lagere baten voor de specifieke uitkeringen capaciteit energietransitie (€ 433.000), lokaal isolatieprogramma (€ 2.171.000) en aanpak energiearmoede (€ 174.000). De afwijkingen waren pas bekend tijdens het opstellen van de definitieve SiSa-verantwoording bij de jaarafsluiting. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

Programma 8. VHROSV

Onderschrijding van de lasten

-       Lagere kosten voor projecten kwaliteit buitengebied (€ 95.000). De afwijking had gemeld kunnen worden bij de najaarsnota. De verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als niet tijdig en daarmee onrechtmatig.

-       Lagere lasten binnen de grondexploitaties (€ 4.065.000). Doorrekeningen voor de grondexploitaties worden twee keer per jaar uitgevoerd, bij de begroting en bij de jaarrekening. Afwijkingen t.o.v. de begroting worden toegelicht in de jaarrekening. Verantwoording bij de jaarrekening wordt aangemerkt als tijdig.

-       Lagere kosten voor de beëindigingsregeling veehouderijbedrijven (€ 109.000). De onderschrijding is onderdeel van de budgetoverhevelingen, welke onderdeel uitmaakt van het voorstel voor resultaatbestemming. In raadsmededeling RM26.027 is de raad reeds geïnformeerd over deze afwijking, en is een aanvullende toelichting te raadplegen. Verantwoording in de jaarrekening wordt aangemerkt als tijdig.

Onderschrijding van de baten

-       Lagere baten door terugneming winst grondexploitaties (€ 105.000), baten binnen de grondexploitaties (€ 2.642.000), mutaties onderhanden werken (€ 508.000) en mutatie voorbereidingskosten (€ 470.000). Doorrekeningen voor de grondexploitaties worden twee keer per jaar uitgevoerd, bij de begroting en bij de jaarrekening. Afwijkingen t.o.v. de begroting worden toegelicht in de jaarrekening. Verantwoording bij de jaarrekening wordt aangemerkt als tijdig.

Programma 9. Overhead en ondersteuning organisatie

Overschrijding van de baten

-       Hogere ontvangen WAZO-uitkeringen vanuit het UWV (€ 69.000). Overschrijding van de baat had uiterlijk gemeld moeten worden bij de najaarsnota 2025 en wordt derhalve aangemerkt als onrechtmatigheid.

Programma 10. Algemene dekkingsmiddelen

Overschrijding van de baten

-       Hogere baten vanuit de algemene uitkering van € 288.000. De grootste oorzaak is de afwijking van de decembercirculaire 2025. De afwijking was nog niet bekend ten tijde van het opstellen van de najaarsnota 2025. Verantwoording in de jaarrekening wordt derhalve aangemerkt als tijdig.

Alle overschrijdingen van investeringskredieten worden betrokken bij de rechtmatigheidsverantwoording zijnde niet-acceptabel. Kredietoverschrijdingen boven € 50.000 (rapportagegrens) worden nader toegelicht in de Bedrijfsvoeringsparagraaf.