4.5 Onderhoud kapitaalgoederen

De openbare ruimte is één van de pijlers van onze samenleving met een groot maatschappelijk rendement. Het is van belang dat de openbare ruimte goed wordt beheerd. De belangrijkste kapitaalgoederen hebben betrekking op wegen, riolering, water, groen en gebouwen. Al deze kapitaalgoederen vergen onderhoud en moeten in de exploitatie worden opgenomen. Deze paragraaf biedt inzicht in de beleidskaders voor de instandhouding van de kapitaalgoederen en de financiële consequenties daarvan. Er is bij de hierna genoemde onderdelen geen sprake van achterstallig onderhoud. Het onderhoud van de kapitaalgoederen wordt, mits mogelijk, ook zoveel mogelijk in samenhang met de diverse projecten uitgevoerd in integrale projecten.

Wegen, straten en pleinen
 Als wegbeheerder is de gemeente op grond van de wegenwet verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van alle openbare wegen die op de wegenlegger zijn opgenomen. Deze zorgplicht strekt zich uit tot de volledige infrastructuur, inclusief bermen, sloten, zandwegen en kunstwerken zoals bruggen en duikers. In 2025 hebben wij ingezet op planmatig en duurzaam onderhoud van de openbare verharding om de verkeersveiligheid te borgen. Hiermee voldoet de gemeente aan de bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek ten aanzien van de aansprakelijkheid voor de staat van de weg en het voorkomen van schade aan derden.

Het onderhoud aan wegen, straten en pleinen is uitgevoerd conform de geactualiseerde Wegenbeheerplan 2025-2029. Op basis van de weginspectie uit Q4 2024 is het wegenbeheerplan geactualiseerd. Om de structurele lasten te verlagen, zijn er bij de Perspectiefnota 2025 ombuigingsvoorstellen doorgevoerd waarbij het kwaliteitsniveau is bijgesteld naar het minimale acceptabele onderhoudsniveau (CROW-norm 6-). Bij de ombuigingsvoorstellen zijn de uren voor de buitendienst (stratenmaker) verlaagd. Dit heeft geleid tot een achterstand in dereguliere “kleine straatwerk” werkzaamheden. Om de veiligheid en kwaliteit te waarborgen, is besloten om deze achterstand in het eerste half jaar van 2026 in te gaan lopen door de inzet van een lokaal stratenmakersbedrijf. Een deel van de geplande asfalteringswerkzaamheden kon in 2025 niet worden afgerond vanwege ongunstige weersomstandigheden. De uitvoering hiervan is verschoven naar Q2 2026.

In 2025 is uitvoering gegeven aan de langetermijnplanning voor het Gepland Groot Onderhoud (GGO). Hierbij hanteren wij een voortschrijdende doorkijk van 10 jaar. Wegen die technisch aan het einde van de levensduur zijn en waarbij planmatig onderhoud niet langer doelmatig is, worden opgenomen in het rehabilitatieprogramma (GGO). Deze werkzaamheden worden integraal samengevoegd met het Uitvoeringsprogramma Verkeersvisie en de vervanging/ klimaatadaptatie opgaves vanuit het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). De Reconstructie Hemelrijken, Kerkstraat en Dorpstraat in Casteren zijn afgerond in 2025. De uitvoering van herinrichting Netersel-Noord is aangevangen en zal door lopen in 2026. De investeringen in de GGO-projecten worden geactiveerd en conform de verslaggevingsregels van de BBV of de verwachte levensduur afgeschreven. Voor de integrale projecten waarbij riolering/ klimaatadaptatie, verkeersvisie en wegreconstructie (GGO) samenkomen, is de financiering inde begroting verdeeld over de betreffende kredieten.

Uitvoering/beleid verkeersvisie
 De wereld verandert heel snel en de ontwikkelingen volgen elkaar mogelijk nog sneller op. Om binnen deze dynamiek een stabiele koers uit te zetten is een routekaart noodzakelijk. De Verkeersvisie 2035 vertaalt onze doelen en ambities en werkt uiteindelijk toe naar een uitvoeringsplan waarmee tot 2035, ingrijpend maar noodzakelijk, onze mobiliteitsvraagstukken worden aangepakt. De Verkeersvisie 2035 volgt de systematiek van de omgevingsvisie en sluit aan op de Kempische Mobiliteitsstrategie en de regionale mobiliteit agenda’s. In uw vergadering van 7 juli 2022 heeft uw raad de Verkeersvisie 2035 (gewijzigd) vastgesteld. Voor de uitvoering van de verkeersvisie is in het meerjarenprogramma vanaf 2024 een jaarlijks investeringskrediet van €1.430.000 opgenomen.

Binnen de afdeling ontwikkeling combineren we de uitvoering van de verkeersvisie met andere beleidsvelden zoals wegbeheer, riool- en klimaatadaptatie. Concreet betekent dit dat we diverse projecten hebben kunnen uitvoeren waarin wegonderhoud, rioolaanpassingen en groenverbeteringen gecombineerd zijn met de uitvoering van de verkeersvisie zoals de Burgemeester van Woenseldreef/Lemel in Hapert, Fons van der Heijdenstraat in Netersel, Casterseweg in Hoogeloon en de Dorpsstraat in Casteren. Door deze complexe bundeling van disciplines kunnen we grootschalige werkzaamheden uitvoeren binnen onze bestaande kredieten/budgetten.

Openbare verlichting
Onderhoud van de openbare verlichting geschiedt op basis van het Beleidsplan en het bijbehorende beheerplan Openbare Verlichting. In gemeente Bladel is het beheer en onderhoud per 1 februari 2017 voor een periode van (maximaal) 10 jaar aanbesteed middels een geïntegreerd contract. De geactualiseerde budgetten zijn voldoende om het in stand houden, beheren en onderhouden van de openbare verlichting naar behoren te kunnen uitvoeren. In 2026 wordt het areaal opnieuw geïnventariseerd en staat het actualiseren van het beheerplan op de agenda.

Aanvullend wordt in 2026 het beheer/onderhoud van de openbare verlichting opnieuw aanbesteed. Door de uitbreiding van het areaal gedurende de afgelopen jaren, zullen er naar verwachting hogere kosten komen voor het beheer van de openbare verlichting.

Waterlossingen
Voor het onderhoud aan waterlossingen en sloten is een berm- en slootbeheerplan vastgesteld. In 2022 is een nieuw bestek opgesteld en heeft voor het onderhoud van bermen, sloten, retentievijvers en waterbergingen (wadi’s) een nieuwe aanbesteding plaatsgevonden. Omdat de weergoden in 2025 ons goed gezind waren, hebben we het maaien van de bermen, sloten, retentievijvers en wadi’s binnen het budget van € 80.000 uit kunnen voeren. Er zijn niet of nauwelijks herstelwerkzaamheden uitgevoerd hoeven worden aan sloten en duikers.

Openbaar groen
 In 2022/2023 is een Groenbeheerplan vastgesteld voor de periode 2023-2032, gebaseerd op de hierin opgenomen kaders voor de instandhouding van het groenbeheer, geactualiseerde areaal-cijfers en prijsontwikkelingen. Op basis hiervan wordt onderscheid gemaakt in:

• Kosten van regulier (jaarlijks) onderhoud van openbaar groen: hiervoor zijn in de meerjarenraming exploitatiebudgetten opgenomen tot een bedrag van circa € 635.000, jaarlijks oplopend met € 35.000 voor onderhoud bomen (exclusief ambtelijke kosten en kapitaallasten). Voor het boomonderhoud heeft er in december 2025 een nieuwe Europese aanbesteding plaatsgevonden zodat we vanaf 2026 weer een aannemer hebben voor het totale boomonderhoud. Ook wordt er een nieuw bestek opgesteld voor het beheer openbare ruimte. Dit gebeurt op basis van marktconforme prijzen die bepaald worden door BIZOB met de meest recente areaalgegevens.
• Kosten voor de vervanging van openbaar groen (incl. bomen): hiervoor is/wordt in het meerjarenprogramma (MIP) een jaarlijks krediet van € 260.000 opgenomen;
• Kosten voor de uitvoering van het groenstructuurplan: hiervoor is/wordt in het meerjarenprogramma (MIP) een jaarlijks krediet van € 150.000 opgenomen.

Bij diverse integrale projecten is de groenaanleg gerealiseerd waarbij ook het onderhoud voor twee jaar uitgevoerd dient te worden. Daarnaast zijn er, ter compensatie van gerooide bomen, 143 nieuwe bomen geplant. De renovatiewerken worden door KempenPlus uitgevoerd, echter door omstandigheden zijn deze werkzaamheden verschoven naar voorjaar 2026.

Voor wat betreft de reconstructie Koolbogt is er € 100.000 gereserveerd voor de groenaanleg. Omdat de volledige groenaanleg betaald is uit het beschikbare krediet vanuit een raadsopdracht, is het volledige bedrag nog beschikbaar.

De klimaatverandering leidt tot meer onderhoud aan het bomenbestand. Windhozen, lange perioden van hoge grondwaterstanden of juist droogte leiden tot meer schades aan bomenwortels en afvallende takken. Dit heeft er in 2025 voor gezorgd dat er voor € 88.000 meer aan boomonderhoud uitgevoerd is dan er was begroot.

Riolering
 Om aan de zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater te voldoen, beheren en onderhouden wij het bijbehorende waterstelsel. Naast het treffen van verbeteringsmaatregelen en vervangingen van het bestaande rioolstelsel, investeren we ook actief in een klimaatrobuust watersysteem. 

De aanleg en het beheer van riolering is een gemeentelijke taak die zijn wettelijke basis had, tot het ingaan van de Omgevingswet, in de Wet Milieubeheer (Wm). Op grond van artikel 4.22 van de Wm was een gemeente verplicht een Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP) (een beleidsmatig en strategisch plan voor de aanleg en het beheer van de gemeentelijke riolering) op te stellen. Onder het overgangsrecht (artikel 4.93 Invoeringswet Omgevingswet) blijft het GRP van kracht tot het einde van de vaststellingsperiode of het moment dat de gemeenteraad besluit dat het plan vervalt. 

Op grond van bovenstaande heeft gemeente Bladel de volgende zorgplichten welke in het GRP zijn geborgd:
-    Inzamelen en afvoeren van stedelijk afvalwater;
-    Inzamelen overtollig en verwerken van ingezameld hemelwater;
-    Treffen van maatregelen in de openbare ruimte bij structureel grondwateroverlast.

Inzamelen en afvoeren van stedelijk afvalwater
De pompcapaciteit van het waterschapsgemaal in Netersel staat door het groeien van de dorpskern, en klimaatverandering, onder druk. Het gemengde riool in de Fons van der Heijdenstraat en de Lei wordt daarom in 2026/2027 vervangen door een gescheiden riool. Als eerste stap is een klimaatbuffer aangelegd in de hoek Fons van der Heijdenstraat/ Schipstaarten. Regenwater wordt standaard afgevoerd naar de klimaatbuffer. Hiermee wordt het pompgemaal ontlast, zodat enkel bij extreme weersomstandigheden of calamiteiten nog vuilwater overstort in het oppervlaktewater. Dit draagt bij aan de waterkwaliteit. Daarnaast wordt er ruimte gecreëerd in de capaciteit van het pompgemaal om toekomstige woningen en bedrijven ook aan te kunnen sluiten op het vuilwaterriool.

In 2025 is duidelijk geworden dat de reconstructie van de N284 diverse water- en rioolvoorzieningen (transportleidingen, duikers, klimaatbuffers, retenties, overstorten) raakt. Om een goed beeld te hebben bij de meekoppelkansen, voor aanpassing en vernieuwing van ons gemeentelijk rioolsysteem, is het gehele rioolsysteem op bedrijventerrein De Sleutel geïnspecteerd. Vervolgens is een maatregelenpakket opgesteld waarin is aangegeven welke levensduurverlengende maatregelen mogelijk zijn en welke strengen riool beter vervangen kunnen worden.

In 2025 is gewerkt aan het verkrijgen van inzicht in het functioneren van het stedelijk watersysteem via het opstellen van een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) voor de kernen Netersel en Casteren. Het SSW beschrijft de deelsystemen van het stedelijk water (riolering, oppervlakte- en grondwater), het samenhangend functioneren, de beoordeling van het functioneren en de eventueel te nemen maatregelen. De analyse is in concept klaar. Er zijn nog mogelijkheden tot beter afstemmen van de analyse op de modellen van het waterschap voor oppervlaktewater. Ook willen we graag al een scenario uitwerken met toekomstige ontwikkelingen (zoals uitbreidingslocaties), zodat het SSW ook maatregelen voorschrijft die toekomstbestendig zijn. Naar verwachting wordt dit in het voorjaar van 2026 afgerond. Hierdoor zijn enkele optimalisatie-werkzaamheden aan het rioolstelsel in Netersel en Casteren naar achter geschoven in de tijd.

Hemelwaterzorgplicht
In Casteren kan het regenwater bij klimaatbuien niet goed verwerkt worden, door het huidige riool- en watersysteem. In 2025 is daarom geïnvesteerd in de aanleg van een klimaatbuffer langs de Gagelvelden/ Kranenberg. Hier kan overtollig regenwater uit het regenwaterriool naartoe stromen, vastgehouden worden en infiltreren. De klimaatbuffer zal voorjaar 2026 worden opgeleverd, inclusief het aansluiten van het regenwaterriool op de inlaten.

In diverse straten in de gemeente is in het verleden al een regenwaterriool aangelegd. Hier zijn particuliere terreinen en daken destijds nog niet op aangekoppeld, terwijl hier voor de dimensionering van het regenwaterstelsel wel rekening mee is gehouden. Het alsnog aansluiten van daken en terreinen rendeert daarom de initiële investering in het regenwaterriool, voorkomt wateroverlast en ontlast de rioolwaterzuivering. In 2025 is daarom, bij de reconstructie van de Dorpsstraat in Casteren, aan particulieren gevraagd om regenwater af te koppelen. Ook zijn losse ‘afkoppelprojecten’ gestart in de Kerkstraat in Casteren en de Ganzestraat en Nieuwstraat in Hapert. Deze werkzaamheden lopen door in 2026.

Treffen van maatregelen in de openbare ruimte bij structureel grondwateroverlast
De winters van 2023/2024 en 2024/2025 waren erg nat. Hierbij werd duidelijk dat de tuinen langs De Hoef en Vessemseweg in Hoogeloon erg nat bleven. Uit analyse bleek dat dit werd veroorzaakt door het dempen van een sloot tussen de percelen. In 2025 is daarom geïnvesteerd in een aansluitput en het opwaarderen van de  slootstructuur. Door deze optimalisatie wordt ook het water op straat in De Hoef verminderd. Bewoners leggen gezamenlijk drainage aan in de achtertuin en kunnen aansluiten op de nieuwe aansluitput. Daarnaast is de drainage van het speelveldje aan de Sterakkers aangepast. Hiermee zal de wadi binnen 24 uur leeglopen, zodat het speelveldje jaarrond beter toegankelijk is en de wadi bij een tweede bui ook sneller beschikbaar is. Ook de particuliere terreinen aan de Casterseweg in Hoogeloon bleven erg lang drassig. Ook hier is in overleg met bewoners drainage aangelegd en aangesloten op het slootsysteem. Hiermee hebben we de  locaties in Hoogeloon, waar sprake was van grondwateroverlast, aangepakt en voldoen we aan onze wettelijke plichten t.a.v. inzamelen en afvoeren van overtollig grondwater.

Reflectie op investeringskredieten vanuit evaluatie GRP 2021-2025
Met het vaststellen van het anticiperend beleid t.a.v. klimaatadaptatie, in het GRP en de Kadernota Klimaatadaptatie, heeft de gemeenteraad gekozen voor een hoog ambitieniveau. Als onderdeel hiervan is opgenomen dat jaarlijks €1,5 miljoen beschikbaar is voor het op kwaliteit houden van bestaande riolering, de zogeheten vervangingsopgave. Er is €0,5 miljoen jaarlijks beschikbaar voor investeringen t.a.v. klimaatadaptatie. Hierin is meegegeven aan het college om op zoek te gaan naar cofinancieringsmogelijkheden. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de subsidies t.a.v. klimaatadaptatie.

Het huidige GRP wordt verlengd, zodat het nieuwe document integraal kan worden samengevoegd met de opgaves uit het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. In het nieuwe programma zal de focus verschuiven van onderzoeken naar uitvoering. Dit betekent dat de investeringslijn t.a.v. rioolvervanging en klimaatadaptatie goed op elkaar afgestemd blijft, evenals het behouden van financiële ruimte voor synergie bij integrale projecten. De dekking van de rioleringszorg verloopt via de rioolheffing, waarbij het beleidsuitgangspunt geldt van volledige kostendekkendheid (hiervoor wordt verwezen naar de paragraaf lokale heffingen).

Gemeentelijke gebouwen
 Het jaar 2025 stond in het teken van ‘de basis op orde brengen’ als het gaat om de gemeentelijke gebouwen. In verband met een groot verloop van onze gebouwenbeheerders en (tegelijkertijd) een forse opgave van het onderhoud aan onze gebouwen, heeft de dagelijkse afhandeling van meldingen en klachten prioriteit gekregen boven een planmatige aanpak om verbeteringen door te voeren. Dit hebben we in 2025 doorbroken door projectmatig te werken aan (de opstart van) vier deelprojecten:

Meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s)
Eind 2024 hebben we een nieuwe applicatie aangeschaft waarmee we onze vastgoedprocessen verder kunnen optimaliseren. In 2025 hebben we het nieuwe systeem ingericht en al onze gemeentelijke gebouwen in het systeem ingevoerd. Veel van onze gebouwen zijn zover ingevoerd, dat we een actueel en betrouwbaar meerjarenonderhoudsplan (MJOP) kunnen opstellen. In Q1 van 2026 ronden we dit proces af voor al onze gebouwen. Hierdoor hebben we (beter dan voorheen) inzicht in wat het onderhoud aan onze gemeentelijk gebouwen kost meerjarig. Aan de hand hiervan zijn de voorzieningen voor het groot onderhoud van verschillende gebouwen per 31 december 2025 geactualiseerd. De meerjarige financiële doorvertaling hiervan verwerken we in de Perspectiefnota 2026.

Duurzame meerjarenonderhoudsplannen (DMJOP’s)
Omdat voor het actualiseren van onze gemeentelijke gebouwen grondige inspecties nodig waren, is het verduurzamingsaspect meteen meegenomen. We hebben daardoor een heel goed beeld over wat er aan maatregelen en de daarbij behorende investeringen nodig is om onze gemeentelijke gebouwen, naar de huidige richtlijnen, te verduurzamen. Dit proces wordt eveneens in Q1 2026 afgerond en de financiële vertaling nemen we mee in de Perspectiefnota 2026.

Strategisch vastgoedbeleid
We hebben een start gemaakt met het opstellen van een strategisch vastgoedbeleid. Dit beleid voorziet in kaders en uitgangspunten waaraan ons vastgoed moet voldoen. Een van de belangrijkste uitgangspunten is dat ons vastgoed een maatschappelijk doel dient. Bijvoorbeeld de gemeenschapshuizen, de sportaccommodaties en de onderwijsgebouwen. Het strategisch vastgoedbeleid stelt het college medio 2026 vast.

Contractmanagement
Voor het beheer, onderhoud en exploitatie van onze gemeentelijke gebouwen worden veel contracten en overeenkomsten afgesloten. Het proces van contractmanagement is geprofessionaliseerd en voeren we momenteel in. Daarnaast biedt het nieuwe vastgoedinformatiesysteem de mogelijkheid om contracten en overeenkomsten te koppelen aan onze gemeentelijke gebouwen, waardoor we veel beter inzicht hebben in wat er aan afspraken en overeenkomsten voor een gebouw zijn gemaakt. Bijvoorbeeld hoe die onderhouden en geactualiseerd worden en hoe we daarmee onderhoudswerkzaamheden slim kunnen combineren.